Nederland in innovatie top-3 van de EU, maar hoe lang nog?

Niet achterover leunen

Onze positie is vooral te danken aan sterke randvoorwaarden. Nederland staat eerste in de EU op digitalisering en scoort hoog op wetenschappelijke kwaliteit en samenwerking tussen kennisinstellingen en bedrijven. We beschikken dus over veel van de ingrediënten die innovatie mogelijk maken zoals kennis, talent, digitale infrastructuur en sterke netwerken.

Dit betekent echter niet dat we achterover kunnen leunen. Innovatie bepaalt steeds meer ons toekomstige verdienvermogen en onze strategische positie. Internationale concurrentie neemt toe, terwijl Europa afhankelijk is van anderen voor belangrijke technologie, energie en grondstoffen. Als we nieuwe technologie hier onderzoeken en ontwikkelen, maar de investeringen, productie en groei vervolgens het buitenland vertrekken, verliezen we een belangrijk gedeelte van de economische en strategische waarde van innovatie.

Waarschuwing

Juist daarom vraagt de ontwikkeling achter de derde plaats om aandacht. Sinds 2019 nam de Nederlandse EIS-score met 7,1 indexpunten toe, tegenover 11,6 voor de EU. In het laatste jaar daalde Nederland bovendien met 1,7 punt. Dat is in lijn met de trend van Nederlandse R&D-investeringen: in plaats van de beleidsdoelstelling van 3% van het bbp aan R&D uit te geven dreigt de huidige 2,2% zelfs terug te vallen tot onder de 2% in 2030, was ook de waarschuwing vorig jaar van toenmalig minister van Economische Zaken Vincent Karremans.

Bron afbeelding: European Innovation Scoreboard 2026 European Commission ISBN 978-92-68-40930-5)

Van innovatiecapaciteit naar innovatie-impact

De belangrijkste zwaktes liggen echter verderop in de innovatieketen. Nederland is sterk in kennis en infrastructuur, maar minder sterk in het omzetten daarvan in economische waarde. Bij de verkoop van producten die nieuw zijn voor de markt of het bedrijf scoort Nederland 67,5% van het EU-gemiddelde (plaats 20). Ook de export van middelhoge en hoogwaardige technologie blijft onder het EU-gemiddelde en patentaanvragen laten op langere termijn een daling zien. De kern: Nederland moet innovatiecapaciteit beter omzetten in innovatie-impact.

Daarvoor is meer nodig dan extra geld voor één R&D-fase. Innovatiebeleid én de innovatiestrategie van bedrijven moeten minder draaien om afzonderlijke projecten en meer om de volledige route van onderzoek naar markt. Na onderzoek volgen vaak pilots, demonstratie, validatie, bescherming van kennis, marktintroductie, productie en opschaling. In iedere fase veranderen de risico’s, partners, expertise en financieringsbehoefte, die moeten worden aangesloten op het aanbod van subsidies, fiscale regelingen, leningen, eigen investeringen en risicokapitaal.

Voor ondernemers ligt daar een concrete kans. Nederland beschikt al over veel van de benodigde kennis, infrastructuur en samenwerkingsmogelijkheden. De uitdaging is om die basis te verzilveren in nieuwe producten, markten en omzet. Dat vraagt om verder vooruitkijken dan het volgende R&D-project of het uitwerken van het nieuwste idee. Welke technologie moeten over drie en vijf jaar op de markt zijn gebracht? Welke stappen ontbreken nog? Welke partners, expertise en financiering moeten daarvoor worden georganiseerd en wanneer?

Innovatieleider blijven

Nederland heeft veel in huis om innovatieleider te blijven. Maar die derde plaats is geen garantie. De volgende stap is niet méér innoveren, maar kennis consequenter vertalen naar vermarkting, productie en groei. Wie innovatie in meerjarige roadmaps organiseert en uitvoert, vergroot de kans dat innovatie uiteindelijk ook echt waarde oplevert.

Verder praten

Wil je naar aanleiding van dit artikel verder praten met een van onze innovatie-experts? Stuur ons dan een berichtje via onderstaand formulier of bel ons op +31(0)88 838 13 81.

Onze expert

Eduard de Jong is consultant bij PNO Innovation Nederland.